Cyclisch en lineair denken in de Bijbel

Inleiding

Onze tijdsbeleving en manier van denken zijn van groot belang voor hoe we met Bijbelteksten omgaan. Het Westerse denken wordt in sterke mate bepaald door lineair denken. We denken in oorzaak-gevolg en begin-einde. Hierdoor missen we vaak de onderliggende cyclische patronen in de Bijbel. Zo zeggen we bijvoorbeeld over sommige profetieën ‘die zijn al vervuld’, waarmee we suggereren dat dit een afgeronde zaak is. In het cyclische denken krijgen profetieën echter steeds weer een verdiepende vervulling en komen deze vaak op vaste tijden van de cyclus naar voren. Dit is maar één voorbeeld dat laat zien hoe belangrijk dit verschil in denken is.

Naast het cyclische denken treffen we zeker ook een lineaire lijn aan in de Bijbel: de geschiedenis kent een begin en een einde. En we bewegen ons over de kalender in de richting van het einde, waarin alle dingen vervuld zullen zijn. In dit artikel willen we ons afvragen hoe het cyclische en het lineaire denken zich tot elkaar verhouden. Aan de hand van het belangrijke getal zeven laten we zien hoe de lineaire en cyclische structuur naar voren komt.

 

Cyclisch én lineair denken

Hoewel zaken en gebeurtenissen zich steeds weer in een vaste structuur herhalen, zit er wel degelijk een voorwaartse beweging in. Je zou het kunnen beschouwen als een spiraalvorm, waarbij iedere cirkel zich op een hoger niveau bevindt. Ieder jaar vier je de feesten opnieuw, maar ieder jaar groeit jouw begrip ervan. Iedere dag gaat de zon opnieuw op, maar alles beweegt zich in de richting van de grote, nieuwe morgen, waarbij de heerlijkheid van God het licht van deze wereld zal zijn. Iedere dag zijn we daar een dagje dichterbij gekomen.

In de Bijbel komen we veel getal-structuren tegen, die ons laten zien dat het cyclische denken en het lineaire denken in de Bijbel gecombineerd worden. Vandaag willen we inzoomen op het bijzondere getal zeven. Het getal van volheid en voltooiing. Dit getal komen we door de hele Bijbel heen tegen. Steeds komen zaken in zevenvoud naar voren. Wanneer we de structuur van deze zeven begrijpen, beginnen we te zien dat al deze zevenvoudige structuren met elkaar te maken hebben en geleidelijk te begrijpen hoe het werkt. De één kan nooit de twee worden en de drie wordt nooit de vier. Er zit altijd een vast principe en indeling achter. Hierin komt het cyclische en het lineaire denken naar voren:

Als we van een lineair patroon uitgaan, dan is de zevende van de rij de meest belangrijke. Daar werkt alles naartoe. Dit zien we al in de scheppingsdagen terug: in zes dagen wordt de wereld geschapen, maar alles loopt uit op de zevende dag, namelijk de shabbat. Dan komt de hele schepping tot rust en tot haar voltooiing. Deze zevende dag staat apart van alle andere dagen.

Sowieso geldt het principe: dat wat apart staat, daar gaat het om. Het apart gezette springt eruit en kan ‘heilig’ genoemd worden. Immers, ‘heilig’ betekent ‘apart gezet’. De shabbat springt er dus uit. Zo springt ook het laatste van de zevende Bijbelse feesten die God ingesteld heeft eruit: het Loofhuttenfeest. Het is het feest dat naar het zevende millennium verwijst, het Messiaanse Rijk, waarin Jezus op aarde zal regeren. In dit feest komen alle zegeningen van de voorgaande feesten samen. Dit is het meest vreugdevolle en zegenrijke feest.

Als we van een cyclisch patroon uitgaan, dan zouden we verwachten dat de vierde van de reeks eruit springt en apart staat van de rest. De vierde is namelijk de middelste van de zeven. De andere zes getallen cirkelen daar als het ware omheen. Dit zien we dan ook gebeuren in de Bijbel. De zevende staat apart, maar de vierde ook. Deze vierde staat centraal in de reeks van zeven.

Als we bijvoorbeeld naar de Bijbelse feesten kijken, dan zien we dat er drie voorjaarsfeesten zijn: Pesach, Feest van de Eersteling en Ongezuurde Broden Feest. Ook zien we dat er drie najaarsfeesten zijn: Bazuinenfeest, Grote Verzoendag en Loofhuttenfeest. De voorjaarsfeesten vinden allemaal in de eerste maand plaats en de najaarsfeesten allemaal in de zevende maand. En daar midden tussenin staat helemaal apart, in de derde maand, het Wekenfeest. Dit feest is ook wel bekend geworden als het Pinksterfeest. Dit feest is in zekere zin het hoogtepunt van alle feesten, want daarin wordt de Thora gegeven en de Heilige Geest uitgestort. God Zelf komt tussen de mensen wonen en ín ons wonen.

Ook in de scheppingsdagen zien we dit principe terug. Op de vierde dag verschijnen de hemellichten, die regeren over de dagen, jaren, seizoenen, oriëntatie en feesten. Deze staan symbool voor de hemelse machten van God en de engelen, die de aarde besturen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Jezus nu juist in het vierde millennium op aarde geboren wordt. Midden in de tijd, op het hoogtepunt, verschijnt de Messias en wandelt te midden van ons rond. Het Woord in mensenvlees, volledig gevuld met de Heilige Geest, komt in ons midden wonen. Dat is het hoogtepunt van de aardse geschiedenis.

Zo zien we in de Bijbel dat de zevende apart staat en dat het draait om de vierde van de reeks. We kunnen dit principe terugvinden in de vele zevenvoudige structuren, die de Bijbel rijk is. Dit laat ons zien dat de Bijbel zowel cyclisch als lineair denkt. Alles draait bij het getal zeven in cirkels rondom de vierde van de reeks. Steeds herhalen die cirkels zich. Maar alles loopt ook uit op de zevende, daar waar de reeks eindigt en haar volle vervulling vindt. Zowel Wekenfeest (de vierde) als Loofhuttenfeest (de zevende) zijn het hoogtepunt van de feesten. Zowel de vierde als de zevende scheppingsdag zijn het hoogtepunt van de schepping. Alles gebeurt steeds opnieuw, zodat de Prediker zegt: Er is niets nieuws onder de zon (Prediker 1:9) en: Wat er is, was er al, en wat er zijn zal, is er al geweest (Prediker 3:15). En toch zegt God in Jesaja 43:18-19 ook: Denk niet aan de dingen van vroeger, let niet op de dingen van het verleden. Zie, Ik maak iets nieuws. Nu zal het ontkiemen. Zult u dat niet weten? Het is allebei tegelijk waar. Als we gaan leren om het cyclische en lineaire denken te combineren, dan zullen we dit begrijpen en de Bijbel beter verstaan en ook beter instaat zijn om het in ons leven in te passen.

Conclusie

Zo zien we in de zevenvoudige structuur van de scheppingsdagen (Genesis 1) en de feesten van de Heer (Leviticus 23) dat het cyclische en lineaire denken in de Bijbel gecombineerd worden. Dit schept ruimte voor een steeds aanvullende en verdiepende vervulling van het profetisch Woord en een begrip van cyclische tijdspatronen in de geschiedenis. Anderzijds geeft dit focus op het einde, waar de wereldgeschiedenis zich naartoe beweegt: de wederkomst van Jezus en het aanbrekende Koninkrijk.

 

Advies

Ga eens na waar het getal zeven in de Bijbel zoal naar voren komt. Herken je de cyclische en lineaire structuur in deze Bijbelgedeeltes? Helpt dit jou om de tekst beter te begrijpen? Voorbeelden zijn: de zevenvoudige Geest (Jesaja 11:2, Openbaring 4:5), de zeven kruiswoorden, de zeven gemeentes in Openbaring, de zeven geslachten van Abraham tot Mozes, etc.